Obrona przeciwlotnicza

strona główna
broń pancerna
artyleria
broń strzelacka
organizacja wojsk

We wrześniu 1930r. Sztab Główny wydał Ogólną instrukcję obrony przeciwlotniczej kraju (zastępowała ona instrukcję wydaną w marcu 1926r przez Biuro Ścisłej Rady Wojennej). Wraz z "Ogólną instrukcją" wydano "Instrukcję służby obserwacyjno meldunkowej". Instrukcja zakładała utworzenie specjalnej sieci posterunków obserwacyjno - meldunkowych i central na terenie całego kraju. Łączność miała opierać się na stałej, cywilnej sieci telefonicznej. Kolejnym krokiem w budowaniu systemu opl było wydanie w czerwcu 1936r. Tymczasowych wytycznych ogólnych organizacji obrony przeciwlotniczej. Ustalono w niej interpretacje dwóch, stosowanych wcześniej zamiennie terminów. Termin "służba dozorowania przeciwlotniczego" oznaczał jednolitą organizację na terenie całego kraju, a termin "służba obserwacyjna - meldunkowa" sieć lokalną. We wrześniu 1937r. Dowództwo Wojsk Łączności wydało wymagania techniczne, jakie miał spełniać sprzęt teletechniczny dla służby dozorowania. Zasady działania poszczególnych elementów, prowizorycznego jeszcze, systemu dozorowania zostały sprawdzone w październiku 1937r. w czasie gry wojennej lotnictwa i obrony przeciwlotniczej. Posterunki dozorowania organizowały: KOP, Straż Graniczna, w wyjątkowych sytuacjach także Policja Państwowa, PKP i Lasy Państwowe. Wg sprawozdania Inspektora Obrony Powietrznej Państwa z 15 kwietnia 1939r.:
1. Realizacja sieci dozorowania przeciwlotniczego została zapoczątkowana w 1938r. i jest obliczona na wiele lat kosztem 20mln zł. Z uwagi na realne potrzeby została na okres przejściowy przygotowana prowizoryczna sieć dozorowania, oparta na istniejącej sieci telekomunikacyjnej przy zastosowaniu technicznych ulepszeń, przyspieszających bieg meldunków.
2. Obsługa rekrutuje się przeważnie z personelu ochotniczego, głownie młodzieży. Funkcje kierownicze w zbiornicach (nieliczne) pełnią oficerowie łączności rezerwy, powołani drogą mobilizacji kartkowej (kolor brązowy).
3. Prowizoryczna sieć dozorowania może być uruchomiona w ciągu 24h. Ponadto potrzebna jest rezerwa czasu 2 - 3 doby na przeprowadzenie praktycznych ćwiczeń przy współpracy własnego lotnictwa (loty wzdłuż łańcuchów).
4. Stopień sprawności prowizorycznej sieci dozorowania jest w stosunku do jej możliwości dostateczny, szczególnie na zachodzie kraju. Personel przeszkolony, ilość i tan sprzętu wystarczające. W sieci osiąga się obecnie przeciętny czas przekazu 80% meldunków w ciągu 1 - 3 minut. Można liczyć, że większość przelotów nieprzyjacielskich będzie na czas zameldowana.
5. Ze względu na trudności rozpoznawania samolotów w początkowym okresie wojny, kiedy sylwetki nieprzyjacielskich samolotów nie będą jeszcze dostatecznie znane obserwatorom, wartość służby dozorowania początkowo będzie problematyczna.
6. Wartość służby dozorowania można podnieść tylko drogą znacznego wysiłku finansowego zrealizowanego w krótkim czasie.
Wnioski:
1. W wypadku groźby konfliktu w krótkim czasie stawiam wniosek zarządzenia mobilizacji brązowej.
2. Oprócz tego stawiam wniosek przyznania kredytu 5 mln zł dla przyspieszenia przygotowań przede wszystkim w dziedzinie służby dozorowania.
Wiosną i latem 1939r. przeprowadzano ćwiczenia obrony przeciwlotniczej uruchamiając także system sieci dozorowania.
24 sierpnia o godzinie 2.15 ogłoszono pogotowie opl wariant "B" oraz zarządzono mobilizację kartkową (kolor brązowy) jednostek obrony przeciwlotniczej. W skład Dowództwa Obrony Przeciwlotniczej Kraju wchodził szef służby dozorowania. Podlegali mu: komendant Głównej Zbiornicy Dozorowania i komendant Głównego Pogotowia Radiotechnicznego o raz komendanci poszczególnych Oddziałów Dozorowania. Komendantom Oddziałów dozorowania podlegali: komendant zbiornicy dozorowania, komendant pogotowia radiotechnicznego oraz komendanci plutonów dozorowania. Komendantom plutonów dozorowania podlegali komendanci posterunków dozorowania. Według pokojowego etatu (z 23 marca 1939r., który dotyczył 17 Oddziałów Dozorowania i Głównej Zbiornicy Dozorowania) służba dozorowania liczyła: 38 oficerów, 17 szeregowych, 800 policjantów i 18 urzędników państwowych. Etat wojenny to: 137 oficerów, 160 podoficerów, 1733 szeregowych, 800 policjantów, 7200 obserwatorów cywilnych oraz 18 urzędników państwowych, łącznie 10.048 osób. Początkowo było 17 Zbiornic Dozorowani, następnie zwiększono ich ilość do 19. znajdowały się one w: Białymstoku, Brześciu nad Bugiem, Gdyni, Katowicach, Kielcach, Kowlu, Krakowie, Lublinie, Lwowie, Łodzi, Ostrowcu Kieleckim (obecnie Świętokrzyskim) Poznaniu, Rzeszowie, Stryju, Tarnowie, Toruniu, Warszawie, Wilnie i Wołkowysku.


CAW meldunki sieci dozorowania


Opl oddziałów piechoty
Wszystkie zagadnienia związane z opracowaniem i wprowadzeniem w życie zarządzeń opl skupiają się w dowództwach pułku i batalionu.
Bezpośrednimi kierownikami opl są:
- w pułku - adiutant pułku,
- w batalionie - dowódca kompanii km
Do ich zadań należy:
- zapoznanie się z taktyką działania lotnictwa nieprzyjaciela,
- wypracowanie zarządzeń opl i wyciągów z nich dla oddziałów,
- informowanie oddziałów, służb, sąsiadów oraz wyższych dowódców o położeniu w powietrzu i o przedsięwziętych środkach,
- kontrola zarządzeń opl
Zarządzenia opl pułku składa ją się z:
- planu sieci obserwacyjno - alarmowej,
- planu użycia środków opl
- doraźnych zarządzeń
Dowódca batalionu daje tylko ustne zarządzenia przeciwlotnicze.
Plan sieci obserwacyjno - alarmowej obejmuje:
- ugrupowanie posterunków (patroli) obserwacyjno - alarmowych,
- kolejność i sposób przekazywania wiadomości,
- organizację łączności.
Służba obserwacyjno - alarmowa ma na celu rozpoznanie zbliżających się samolotów i ostrzeżenie dowódców o grożącym niebezpieczeństwie. W marszu łączy się ze służbą obserwacyjno - alarmową przeciwpancerną; dlatego do obowiązków organów obserwacyjno - alarmowych przeciwlotniczych należy również ostrzegać o pojawieniu się broni pancernej.
Służbę obserwacyjno - alarmową pełnią:
- posterunki i patrole obserwacyjno – alarmowe oddziałów,
- wypatrywacze,
- poczty dowódców (na punkcie obserwacyjnym),
- organa rozpoznawcze i ubezpieczające - jako zadanie dodatkowe.
Posterunki (patrole) obserwacyjno – alarmowe powinny być oddalone od oddziału na taką odległość, aby zdążyły ostrzec go o grożącym niebezpieczeństwie przynajmniej na 40 - 60 sekund (3 - 5 km), co da możność jednostkom ogniowym km oraz wyznaczonym plutonom strzeleckim przygotowania się do czynnej opl a innym oddziałom pozwoli na rozczłonkowanie lub ukrycie się.
Ciężkie karabiny maszynowe są podstawowym środkiem op1 piechoty (batalionu). Ich skuteczny zasięg wynosi 1000 m.
Jednostką ogniową jest pluton, kilka jednostek ogniowych tworzy jednostkę taktyczną. Ckm mogą strzelać w poziomie pod katem do 360°, a w pionie do 85°. Dla zmniejszenia martwych stożków nad poszczególnymi ckm, dla zmniejszenia strat w razie napadu oraz dla zwiększenia swobody strzelania należy pojedyncze ckm grupować w jednostkach ogniowych w odstępach 50 - 75m.
Dla uniknięcia rozpraszania ognia kierują jednostki ogniowe swój ogień na najniżej lecący samolot lub na samolot czołowy (samolot dowódcy). Ze względu na bezpieczeństwo oddziałów własnych i sąsiednich nie wolno strzelać pod kątem niższym niż 20°
Jednostka ogniowa może opanować ogniem strefę o promieniu 1000 m. Stanowisko jednostki ogniowej ckm powinno być oddalone od bronionego obiektu na odległość tzw. odstępu bombardowania, tj. 300 - 500m. Jeżeli się rozporządza większą ilością ckm należy broniony obiekt osłonić dookoła. Najlepszym ugrupowaniem jest trójkąt z odstępami 600 - 1000m między jednostkami. Przy obronie dużych obiektów należy ckm ustawiać również wewnątrz obiektu.
Gdy ilość ckm jest tak mała, że trzeba się ograniczyć do osłony obiektu tylko jednym plutonem ckm należy go umieścić na kierunku zagrożonym i bliżej osłanianego obiektu. Niekiedy wypadnie umieścić go nawet wewnątrz obiektu (wieś).
Ręczne karabiny maszynowe użyte na mocnej podstawie w niczym nie ustępują ciężkim karabinom maszynowym. Przy użyciu muszki kołowej można z nich skutecznie strzelać również do 1000m. Bez muszki kołowej prowadzi się ogień do odległości 600m. Trzy rkm tworzą jednostkę ogniową. Pożądane jest, aby te rkm należały do jednego plutonu strzeleckiego i aby działały pod wspólnym dowództwem. Rozmieszczenie i kierowanie ogniem jak w ckm.
Karabinów powtarzalnych używa się do zwalczania samolotów do odległości 600 m. Stosuje się ogień zbiorowy plutonu, a niekiedy drużyny lub zespołu.
Obrona bierna jest bardzo skuteczną ochroną oddziałów przed lotnictwem; utrudnia ona działanie lotnictwa nieprzyjacielskiego oraz zmniejsza skutki napadu.
Do środków obrony biernej należy:
- maskowanie przeciwlotnicze,
- rozczłonkowanie,
- przygotowanie przeciwgazowa i przeciwpożarowe,
- umocnienia.


Źródło:
"Polska obrona przeciwlotnicza w latach 1920 - 1939"
"INSTRUKCJA WALKI Z LOTNICTWEM DLA ODDZIAŁÓW PIECHOTY (TYMCZASOWA)" 1939r.