karabiny maszynowe H. S. Maxima
broń strzelecka
strona główna


Twórcą pierwszego w historii karabinu maszynowego był działający w Londynie Amerykanin, Hiram Stevens Maxim (1840-1916), a za datę powstania przyjmuje się rok 1883. 
Prace nad nową bronią, konkurencyjną w stosunku do ówczesnych kartaczownic Gatlinga, Nordenfelta lub Gardnera, rozpoczął Maxim już w 1882 roku. Projekt powstał w 1883 roku, a zadowalający wynalazcę prototyp na wiosnę 1884 roku. Działał on na zasadzie wykorzystania krótkiego odrzutu lufy.
Mimo wielu uproszczeń ckm Maxima był i pozostał bronią bardzo skomplikowaną. Składał się z 236 części o zawiłym współdziałaniu, wymagał precyzyjnego wykonania i nie mógł być budowany na zasadzie całkowitej wymienności części. Wymienne były tylko niektóre, jak lufa, sprężyny zwijane i inne, w komorze zamkowej wymienne były przeważnie jedynie całe podzespoły. Nawet współcześnie produkcja tego karabinu nie była by łatwa, w początkach zaś jego powstania była jedną z najtrudniejszych. Trudne było również szkolenie i obsługa broni. Niemniej karabin ten w rękach umiejętnej i dobrze wyszkolonej załogi działał niezawodnie i skutecznie.
W pierwszym oficjalnym, rządowym zamówieniu brytyjskim sformułowano dla karabinu Maxima następujące wymagania taktyczno - techniczne: karabin musi mieć masę mniejszą niż 100 funtów (45,4 kg) oraz być zdolnym do oddania 400 strzałów w ciągu 1 minuty, 600 strzałów w ciągu 2 minut i 1000 strzałów w ciągu 4 minut. W marcu 1887 roku dostarczono 3 karabiny do badań. 
 Wprowadzenie broni maszynowej do uzbrojenia odbywało się powoli. Dopiero w roku 1891 Anglia, jako pierwsza z państw świata, zdecydowała się na wprowadzenie karabinów maszynowych do oddziałów liniowych. W Szwajcarii nastąpiło to w 1898 roku, w Austro-Węgrzech i Rosji w raku 1901, w Niemczech w roku 1902. 
 W historii wojen i uzbrojenia szczególnie zapisy się trzy wzory karabinu Maxima: rosyjski Maxim wz. 1910 na bardzo ciężkiej (44 kg) podstawie kołowej Sokołowa, niemiecki Maxim wz. 1908 na charakterystycznej podstawie saneczkowej o czterech punktach podparcia oraz angielski Maxim-Vickers wz. 1909 - na podstawie trójnożnej.
Dane techniczne ckm wz. 1908
Kaliber: 7,92mm
Długość:
karabinu: 1200mm
lufy: 720mm
Nastawy celownika: 400 - 2000m
Maksymalna donośność: 4400m
Szybkostrzelność praktyczna: 300 stz./min.
Ciężar:
karabinu z wodą: 23kg
lufy: 1,8kg
podstawy: 31 kg
taśmy z 250 nabojami: 7,5kg
Obsługa: 7 żołnierzy
Ładowanie: taśmę z nabojami wprowadzić do donośnika z prawej strony i pociągnąć w lewo aż do oporu. Przesunąć dźwignię zamka do przodu, następnie jednocześnie pociągając taśmę w lewo energicznie pociągnąć dźwignię zamka do tyłu. Czynność tę powtórzyć.
Podstawa karabinu wyposażona była w rygle blokujące broń w pionie i poziomie. Celując należało zwolnić rygiel kierunkowy, lewą ręką trzymając za tylce, a prawą obracając pokrętłem mechanizmu podniesień, naprowadzić broń na cel. Przy strzelaniu do celu punktowego, po wycelowaniu karabin należało zaryglować. Ogień otwierało się przesuwając kciukiem prawej ręki skrzydełko bezpiecznika w lewo, następnie naciskając nim dźwignię spustu.
Przed rozładowaniem należało zabezpieczyć karabin, następnie dwukrotnie przesunąć dźwignię zamka do przodu i wyjąć taśmę.




Modernizacja rosyjskiego ckm Maxima wz. 1910

W 1918 r. WP przejęło z magazynów porosyjskich 2900 ckm wz. 1905 i 1910, część tej broni następnie wymieniono z Rumunią, Finlandią i Estonią. Pozostałą część ckm wz. 1910 dostosowano w Polsce w latach 1928 - 1929 do 7,62 mm amunicji Mausera. Modyfikacja polegała na wymianie lub przekalibrowaniu lufy, dostosowaniu donośnika i podajnika do naboju bez kryzy wystającej oraz wymianie zamka na zamek używany w niemieckim ckm wz. 1908. Dokonano również zmian w chłodnicy, przyrządów celowniczych oraz w niektórych zmieniono zaczepy uchwytów podstawy. Do pozostałych nadal używano oryginalnych podstaw Sokołowa wz. 1908. Modernizacji dokonała Fabryka Karabinów w Warszawie - broń w tej wersji otrzymała oznaczenie w WP jako ckm wz. 1910/28.
W 1936 r. w WP znajdowały się 1853 ckm wz. 1910/28 oraz 1325 podstaw rosyjskich, w późniejszym okresie część tej broni sprzedano za pośrednictwem spółki "Sepewe" do Chin i Urugwaju.


ckm wz. 1905 i 1910:
ciężar z podstawą (bez tarczy ochronnej)) ok 63,0kg,
ciężar tarczy ochronnej: 9,0kg
ciężar wody w chłodnicy: 3,9kg
długość karabinu: 1067mm
długość lufy: 721mm
długość linii celowania: 890mm

prędkoć początkowa pocisku: 800m/s,
pojemnoć tamy: 250 naboi,
szybkostrzelnoć teoretyczna 600strz./min.

Podstawa Sokołowa:
ciężar kompletenj podstawy: 41,0kg
szerokość tarczy ochronnej: 544mm
wysokość tarczy ochronnej: 300mm
rozstaw kół: 400mm
wysokość podstawy bez tarczy: 400mm
kąt podniesienia lufy ckm (przy ustawieniu podstawy na nóżkach): +52o - 42o
kąt ostrzału w poziomie: 64o w prawo i 65o w lewo
Karabin maszynowy wz. 10 rożni się od karabina wz. 05 tym, że części brązowe wz. 05 zastąpiono częściami, wykonanymi ze stali z wyjątkiem rury parowej, rury zaporowej i śruby zamykającej rurę parową. Zmiana ta korzystnie wpłynęła na zmniejszenie ciężaru karabina oraz na wytrzymałość tych części.


Źródło:
"Karabiny maszynowe od czasów najdawniejszych do ostatniej doby" Wł. Ostowski 1930r.
"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwóźdź, P. Zarzyski
"Podręcznik dowódcy plutonu strzeleckiego" Wydawnictwo MSW 1938r.
"Instrukcja o broni piechoty karabiny maszynowe Maxima" 1930r.