Hotchkiss H - 35, H - 39

strona główna
broń pancerna

Francuski czołg lekki, opracowany w ramach ogłoszonego na początku lat 30 konkursu na lekki czołg wsparcia piechoty. Prototyp zbudowany w układzie bezwieżowym dostarczono do prób w 1935r. Załoga czołgu była dwuosobowa, uzbrojenie stanowił karabin maszynowy kalibru 7,5mm. Pancerz z elementów odlewanych o grubości do 34mm. Napęd stanowił silnik gaźnikowy o mocy 75 KM. Masa wozu wynosiła ok. 7,8 tony.
Po próbach, okazało się, że zwycięzcą konkursu został czołg Renault ZM - późniejszy R-35. Niemniej czołg Hotchkissa charakteryzował się wyższą prędkością niż Renault, wynosiła ona bowiem 25 km/h. Pomimo przegranej, Hotchkiss modernizował swój czołg dalej. W kolejnym prototypie zmieniono kształt kadłuba, zwężając go w części przedniej, a przede wszystkim ustawiono na nim standardową wieżę APX z armatą 37 mm SA 18 i karabinem maszynowym 7,5mm. Masa własna tego wozu wzrosła do ok.9,5 tony, dzięki innym przełożeniom skrzyni biegów osiągnięto na nim w czasie prób prędkość 35 km/h.
Chociaż wyniki prób były obiecujące piechota odrzuciła prototyp, głównie ze względu na niespełnienie wymagań, co do grubości pancerza.
Prototypem Hotchkissa zainteresowała się jednak kawaleria, Poszukiwała ona wówczas lekkiego czołgu, który uzupełniłby w formowanych właśnie lekkich dywizjach zmechanizowanych (DLM) czołgi SOMUA S - 35.
Pierwszy egzemplarz, wzorzec produkcji seryjnej dostarczono do prób we wrześniu 1936r. Był on oparty na konstrukcji trzeciego prototypu. W dużym stopniu był to wóz zbliżony do Renaulta R-35 i zunifikowany z nim ze względu na zastosowanie standardowej seryjnej wieży APX-R. Masa bojowa czołgu wynosiła ok. 12 ton. Pancerz tworzyły elementy odlewane łączone śrubami o grubości od 12 do 34 mm.
Osiągi czołgu okazały się niezadowalające. Zdecydowano się wiec na wymianę silnika. Nowy silnika osiągał moc 120KM i pozwalał na osiągnięcie prędkości do 36km/h. Zmodernizowany wóz nosił oznaczenie H-39.
W pierwszych miesiącach 1940r. zaczęto na czołgach H-39 montować nowe wieże APX-R1 z armatą 37 mm SA 38 o dłuższej lufie i większej prędkości początkowej pocisku.
Od kwietnia 1936 r. do kapitulacji Francji zbudowano ok.1100 czołgów Hotchkiss H-35, H-39 (z ogólnej liczby ok.1600 zamówionych), z czego do września 1939 r. 625 sztuk. 400 z nich było w wersji H-35, reszta to H-39. Poza kilkoma egzemplarzami wyeksportowanymi do Polski i Rumunii reszta wozów została skierowana do jednostek francuskich.
Do Polski trafiły 3 egzemplarze, razem z transportem czołgów R 35.
Dane taktyczno - techniczne czołgu lekkiego Hotchkiss H-39 (w nawiasach H-35)
Masa: 12,1t (11,4t)
Załoga: 2 ludzi
Wymiary [cm]:
Długość: 422
Szerokość: 195
Wysokość: 214
Prześwit: 37
Silnik gaźnikowy, 6-cylindrowy Hotchkiss 6L6 o mocy 120 KM przy 2800 obr./min., chłodzony cieczą (silnik gaźnikowy, 6-cylindrowy Hotchkiss o mocy 75 KM przy 2700 obr/min)
Zapas paliwa [l]: 207 (180)
 Uzbrojenie: armata Puteaux SA 18 zmodyfikowane 34 kalibru 37 mm o długości lufy
21 kalibrów lub SA 38 o długości lufy 33 kalibrów sprzężona z karabinem maszynowym MAC lub Reibel kalibru 7,5 mm
Amunicja: 81 nabojów w czołgach z armatą SA 18 i 100-102 naboje w wozach z armatą SA 38, 1500 (SA 18) lub 2400 (SA 38) nabojów do karabinu maszynowego
Opancerzenie: kadłub od 12 do 34 mm, wieża od 14 do 45 mm
Prędkość maks. [km/h]: 36 (28)
Zasięg [km]: 150 (130)

Źródło: "Wrzesień 1939 pojazdy Wojska Polskiego barwa i broń" A. Jońca, R. Szubański, J. Tarczyński