Czołg Renault FT - 17

broń pancerna
strona główna

zdjęcia czołgu FT 17
rysunek czołgu FT17
Francuski lekki czołg FT 17 był pierwszą "klasyczną" konstrukcją wozu bojowego. Był to lekki, prosty w konstrukcji i produkcji pojazd, wytwarzany przez przemysł samochodowy. Zadecydowało to w dużej mierze o jego sukcesie, do czasu uruchomienia w ZSSR produkcji czołgów T26 i serii BT, był to najliczniej wyprodukowany czołg na świecie.
    Czołg ten, o masie ok 6500 kg, miał kadłub zbudowany z płyt pancernych o grubości od 6 - 16 mm przyśrubowanych do klatki ze stalowych kątowników. Zawieszenie składało się z czterech wózków jezdnych, pierwszy wózek z trzema rolkami jezdnymi, pozostałe z dwoma, po każdej stronie połączonych wzdłużną belką, która amortyzowana była resorem piórowym. Gąsienica podtrzymywana była na 6 rolkach, połączonych listwą resorowaną spiralną sprążyną. Koła napądowe znajdowały się z tyłu czołgu, napinające (drewniane ze stalowym okuciem, o średnicy znacznie większej od kół napędowych)  umieszczone były z przodu. Gąsienicę miały szerokość 343 mm i składały się z 32 dużych ogniw.Z tyłu pojazdu znajdował się tzw. ogon, ułatwiał on pokonywanie rowów, ponadto w czasie przemarszu mógł on być wykożystany do przewożenia ładunku lub "desantu" piechoty.Czołg napędzany był 4 - cylindrowym silnikiem gaźnikowym Renault o pojemności skokowej 4480 cm3 i mocy 39KM.Zapas paliwa - 100l. Układ napędowy zawiera nastpujęce zespoły: sprzęgło główne, skrzynię biegów, sprzęgła boczne (jako mechanizmy skrętu), przekładnie boczne.
    Załoga dwuosobowa: kierowca i strzelec - dowódca, dysponowali oni włazem umieszczonym z tyłu wieży oraz dużym lukiem przed stanowiskiem kierowcy. Wnętrze czołgu podzielone jest na trzy przedziały: w przednim umiejscowiono przedział kierowania, drugi  zajmuje przedział bojowy (mieszczono w nim miejsce dowódcy - strzelca, nad przedziałem znajdowała się obrotoa wieża mieszcząca uzbrojenie czołgu), trzeci przedział, w tylnej części kadłuba, zajmował układ napędowy.Taki układ przedziałów wewnątrz czołgu, dzisiaj traktowany jako typowy, w owych czasach był rozwiazaniem prekursorskim.
    Opancerzenie kadłub zapewnia ochroną przed pociskami karabinowymi (przeciwpancernymi na odległość powyżej ok. 30m) oraz odłamkami granatów i pocisków artyleryjskich. Jego grubo jest zróżnicowana w zależności od ich umiejscowienia. Kadłub wykonany był z płyt o grubości: przód 8 - 16 mm, tył 16 mm, góra 8 mm, dno 6 mm. Wieża nitowana z płyt o grubości przód, boki 16 mm, jarzmo 16 mm, góra 8 mm, a w wersji odlewanej z elementów o grubości przód i boki 22 mm, jarzmo 16 mm, góra 16 mm. W części przedniej i tylnej pancerz jest dodatkowo wzmocniony płytkami staliwnymi.
    Załoga czołgu, od obserwacji na polu walki, dysponowała wycietymi w pancerzu szczelinami obserwacyjnymi. Był one na tyle małe, że uniemożliwiały przedostanie się do środka pocisków karabinowych
    Przedział załogi odzielony był od przedziału napędowego stalową ścianką, w której znajdowały się dwa zakratowane otwory. Otwory te służyły do wentylacji, wykorzystywano w tym celu wentylator układu chłodzenia silnika. Załoga miała możliwość awaryjnego uruchomienia silnika z wnętrza pojazdu, za pomocą korby.
    Czołg wyposażano w dwa warianty uzbrojenia: działko 37mm Puteaux SA 1918 [zapas amunicji 237nabojów w skrzynkach po 24szt.], lub karabin maszynowy Hotchkiss wz 1914 kal. 8mm [szybkostrzelność praktyczna 400 strz./min. zasilany z taśmy o pojemności 251 nabojów, zapas amunicji 4800sztuk]. Czołgi znajdujące się ma wyposażeniu WP uzbrajano w km  Hotchkiss wz 25 o kalibrze 7,92mm.
Dane czołgu Renault FT-17 i francuskich pojazdów pochodnych
 
FT-17
M26/27
NC27
NC31
NC3
Masa[t]
6,5/6,7
6,4
8,5
9,5
9,0
Załoga
2
2
2
2
2
Dł. Z ''ogonem''[m]
5,0
-
-
-
-
Dł. Kadłuba[m]
4,1
4,8
4,41
4,41
4,41
Szerokość[m]
1,74
1,82
1,71
1,71
1,83
Rozstaw osi gąsienic[m]
1,4
-
-
-
-
Szerokość gąsienic[m]
0,34
-
0,34
-
-
Wysokość[m]
2,14
2,58
2,14
2,14
2,11
Prześwit[m]
0,43
-
-
-
-
Nacisk jednostkowy[kg/cm2]/[MPa]
0,5/0,05
-
-
-
-
Zasięg[km]
Ok.35
-
-
-
-
Moc silnika[kW]
28,5
36,7
44,1
55,1
88,2
Prędkość maksymalna [km/h]
7,7
16
20
19
30
Pokonywanie: ścianka pionowa[m]
0,6
-
-
-
-
Rów: bez/z ogonem[m]
1,35/1,80
-
-
-
-
Uzbrojenie karabin/działko[kal.]
1x8(7,5)/lub1x37
1x7,5/lub1x37
1x7,5/lub1x37
1x7,5/lub1x37
2z13,2

CZOŁGI RENAULT W WOJSKU POLSKIM

    W czerwcu 1919 r. przybyłon do kraju w składzie armii polskiej sformowanej we Francji pod dowództwem gen. Józefa Hallera powstały (na bazie francuskiego 505 pułku czołgów)1 pułk czołgów. Dysponował on 120 czołgami FT 17. W walkach z bolszewikami utraco bezpowrotnie 8 wozów, a dalszych 12 zostało uszkodzonych.
W latach 20. zakupiono we Francji 6 czołgów TSF oraz 5 wozów M 26/27 na gumowych gąsienicach i 24 czołgi NC-27 z  metalowymi gąsienicami. W 1926 Centralne Warsztaty Samochodowe (CWS) z części zapasowych zbudowano 26 (lub 27) nowych wozów FT z pancerzem żelaznym. Próby modernizacji posiadanych wozów (ulepszone gąsienice drobnoogniwowe konstrukcjis Kardaszewicza, pozwalały na zwiększenie prętkości do  ok.12 km/h, wieże "dwubroniowe" - z działkiem 37 mm i karabinem maszynowym, zaadaptowane podwozie czołgu Vickers itp) nie przyniosły pozytywnych efektów. Jedyną w pełni udaną konstrukcją były prowadnice szynowe pozwalające na wykorzystanie tych czołgów w charakterze drezyn pancernych współdziałajacych z pociągami pancernymi, lub do osłowy i patrolowania linii kolejowych. Do lata1939 r. zbudowano ich 38. Masa zespołu (z czołgiem) wynosiła 10,5 t, długość 811 cm, szerokość 204 cm, wysokosc 283 cm, rozstaw osi 475 cm; zużycie paliwa ok. 24 kg/100 km, prędkość mak. 55 - 57km/h, czas zjazdu zprowadnic ok 2,5min. Czołg ten towrzył, razem z tankietkami TK (także na prowadnicach) zespół w składzie: tankietka - Renault - tankietka o łącznej masie ok 19t.Stan czołgów Renault w WP z lipcu - sierpniu 1939r.
Oddział
Liczba czołgów
Razem
2 batalion
pancerny
Zapas "a"
Ćwicz. mob.
Szkolne
70
51
7
12
1 dywizjon poc. pancernych
10
4
2
16
2 dywizjon poc. pancernych
7
7
2
16
Razem:
68
18
16
102
Najwyższy ilościowo stan czołgów Renault wszystkich odmian wynosił w 1931 roku 174 sztuk i  nie zmienił się do 1936r. Były to pojazdy następujących wersji:
-Renault FT M 1917 -112 sztuk
-Renault (radio) - 6 sztuk
-Renault NC - 29 sztuk
-Renault (CWS) - 27 sztuk
 W późniejszym okresie, za pośrednictwem spółki ''SEPE­WE'' sprzedano czołgi pozwalające na wyposażenie 3 - 4 kompani: 1 -  do Hiszpanii (za pośrednictwem Urugwaju) oraz 2 - 3 kompanie do Chin. Uzyskane za te czołgi fundusze pozwoliły na zamówienie kilkunastu nowych czołgów 7TP.
    W trakcie mobilizacji we wrześniu 1939 r. wykorzystano 32 wozy jako drezyny pancerne na podwoziach szynowych (16 weszło w skład pociągów pancernych), ponadto sformowano trzy samodzielne kompanie (111, 112 i 113 kompanie, razem 45 czołgów) użyte z niewielkim powodzeniem w wojnie obronnej (największym sukcesem był udział w zakończonym zwycięstwem odparcu ataku XIX KPanc. dowodzonego przez H. Guderiana na Brześć).

Czołg Renault wz. 32
(zmodyfikowany w Plosce m.in. przy wykorzystaniu elementów podwozia czołguVickersa E
oraz wieży "dwubroniowej")

Masa: 7,2t
Załoga; 2 ludzi,
Wymiary; długość - 4,5m, szerokość - 2,15m, wysokość - 2,04m, prześwit - ok 0,4m,
Uzbrojenie; 1 armata 37mm Puteaux i 1 km 7,92mm wz 30,
Przyrządy celownicze i obserwacyjne - 2 lunety celownicze, 2 peryskopy obserwacyjne, szczeliny obserwacyjne.
Pancerz - nitowany z płyt walcowanych o grubości: kadłub; przód 18mm, dno i góra 5mm, wieża; przód boki i tył 16mm.
Napęd - silnik gaźnikowy, 4 - suwowy, rzędowy, 4 - cylindrowy, Renault, moc maksymalna 42KM, przy 1500obr./min. chłodzony wodą.
Paliwo - benzyna, pojemność zbiorników 120l, zużycie ok. 150l/100km.
Układ napędowy - sprzęgło główne, skrzynia przekładniowa mechaniczna, 4 biegi do przodu i 1 do tyłu, mechanizm skrętu - sprzżgła boczne, przekładnie boczne.
Podwozie - zblokowane w wózkach po dwa koła jezdne z bandażami gumowymi, zawieszenie na resorach płaskich, 4 koła podtrzymujące górną część gąsienicy, koła napędowe z tyłu kadłuba, napinające z przodu, szerokość gąsienic 230mm, podziałka 92mm, długość oporowa ok. 2700mm, rozstaw środków gąsienic 1755mm.
Osiągi - moc jednostkowa 5,8 KM/t, prędkość maksymalna do 13km.h, zasięg po drodze 80km.
Pokonywane przeszkody - nacisk jednostkowy 0,4 kg/cm2, pochyłości 450, rowy o szerokości 185cm.

Źródło: "Broń Wojska Polskiego" J. Magnuski
"Wrzesień 1939 pojazdy Wojska Polskiego barwa i broń" A. Jońca, R. Szubański, J. Tarczyński