Moździerz piechoty kal. 120mm wz. 1940
strona główna
artyleria


Dnia 14 I 1936 r Komitet do Spraw Uzbrojenia i Sprzętu podjął uchwalę polecającą przestudiowanie problemu ciężkich moździerzy dalekonośnych. W związku z tym szef Departamentu Uzbrojenia polecił rozpocząć prace nad własną konstrukcją moździerza kol. 120 mm z lufą gwintowaną, ładowaniem odtylcowym. Opracowano projekt moździerza, który po zatwierdzeniu i wykonaniu rysunków konstrukcyjnych, został przekazany do zakładów Stowarzyszenia Mechaników Polskich z Ameryki w Pruszkowie, które podjęty się wykonania prototypu. W lutym 1938r. był on już gotowy a w lipcu przeprowadzono wstępne próby balistyczne. W ich wyniku postanowiono wprowadzić pewne zmiany w konstrukcji moździerza, które ukończono do lutego 1939r. W dniach od 12 marca do 20 kwietnia 1939 r. przeprowadzono próby komisyjne, obejmujące badania taktyczne i wytrzymałościowe. Wykazały one stosunkowo szybkie zajmowanie i zwijanie stanowiska ogniowego, niezłą celność, dużą siłę i skuteczność ognia. Mimo oddania ogółem 460 strzałów z moździerza nie stwierdzono większych wad czy uszkodzeń. Próby marszowe przeprowadzone w różnych warunkach terenowych z zaprzęgiem konnym wykazały dostateczną ruchliwość sprzętu po drogach bitych i twardych gruntowych przy jednej parze koni, natomiast w terenie trzeba było dodać drugą parę. Próby zastosowania do moździerzy trakcji motprowej przy użyciu ciągnika półgąsienicowego C4P wypadły bardzo dobrze. Mimo przebycia trasy długości 625 km w ciężkich warunkach terenowych z prędkością 30 - 40 km/h, stwierdzono jedynie uszkodzenie zawieszenia elastycznego, które w wyniku tego zostaip wzmocnione. Komisja oceniła wyniki prób pozytywnie. Podkreślono łatwość i prostotę obsługi, a co za tym idzie i szkolenia, prosta konstrukcję moździerza oraz użycie jako amunicji nieubrzechwionych pocisków artyleryjskich.
Departament Artylerii ocenił moździerz surowiej. Zauważano, że ma on dużą donośność minimalną co uniemożliwia użycie go bezpośrednio na pierwszej linii, poza tym wymaga on znacznej wysokości ukrycia, gdyż dym wylotowy po wystrzale jest widoczny z odległości 2km. Za największą wadę działa uznano zbyt matą szybkostrzelność. Wobec tych zastrzeżeń Departament Artylerii stwierdził, iż sprzęt ten nie może być uważany za działo piechoty, gdyż nie będzie mógł sprostać podstawowemu zadaniu postawionemu przed takim rodzajem działa, to jest towarzyszeniu piechocie na polu walki.
Produkcja seryjna moździerza było przewidywana na lata czterdzieste. Każdy pułk piechoty miot otrzymać czterodziałową baterię tych dział.
Moździerz miał lufę jednolita, gwintowana. Zamek śrubowy z uszczelnieniem plastycznym. W kołysce w kształcie rury znajdował się opornik hydrauliczny i powrotnik sprężynowy. Loże górne wykonano jako dwie ściany połączone sponami. Między ścianami znajdował się dźwigar, pozwalający doprowadzić lufę do kąta ułatwiającego ładowanie (odtylcowe). Łoże dolne stanowiła zamknięta skrzynia, w której znajdował się mechanizm o zawieszeniu elastycznym do opuszczania moździerza na stanowisko ogniowe. Mechanizm podniesień osadzony był na łożu górnym a kierunkowy na łożu dolnym. Koła typu samochodowego zawieszone były na wieszakach i wyposażone w hamulec hydrauliczny Z lewej strony łoża górnego umieszczony był celownik.


Dana taktyczna-techniczne:
Kaliber - 120 mm,
Maksymalna prędkość początkowa pocisku - 295 m/s,
Donośność maksymalna - 5.800 m,
Donośność minimalna - 1.200 m,
Masa pocisku - 15,15 kg,(?)
Szybkostrzelność - 3 strz./min,
Kąt ostrzału poziomego - 60°,
Kąt ostrzału pionowego - od 43° - do 66°,
Masa całkowita z wyposażeniem - 840 kg,
Masa przodka z 6 nabojami i 4 lemieszami - 350 kg,
Długość moździerza - 3.000 mm,
Szerokość moździerza - 1.360 mm,
Wysokość moździerza w marszu 1.415 mm,
Prześwit - 170 - 180 mm,
Wysokość linii ognia w położeniu bojowym - 780mm.
Trakcja- konna lub mechaniczna,
Obsługa - 8 żołnierzy

Źródło: Młody Technik "Nieznana broń drugiej Rzeczpospolitej" P. Zarzycki