Moździerz kal. 81mm
artyleria
strona główna


Do 1926 r. na wyposażeniu wojska znajdowały się francuskie moździerze JD wz. 16 oraz niemieckie wz. 16. (17kB) Na przełomie lat 1925/1926 otrzymano 600 francuskich moździerzy wz. 18 wraz z amunicją, co było rezultatem zawartej umowy w 1923 r. z firmą Stockes Gun CO. W te moździerze zaczęto stopniowo wyposażać pułki piechoty.
Celem stworzenia z batalionu piechoty wartościowego pododdziału bojowego starano się o wyposażenie go w odpowiedni sprzęt stromotorowy. Przystąpiono więc do prac nad konstrukcją moździerzy 81mm, czego rezultatem było opracowanie prototypu, który otrzymał symbol 30 Av.2. Produkcji tych moździerzy podjęła się Wytwórnia Maszyn Precyzyjnych Avia w Warszawie. Do 1931 r. wyprodukowano 700 sztuk tego typu moździerzy, które otrzymały nazwę wz. 28. Różnił się on nieznacznie od francuskiego wz. 18, m.in. posiadał "obrożę" na lufie służącą do mocowania dwójnogu, inna konstrukcję podstawy. Donośność wynosiła 2750m, a przy strzelaniu ładunkiem zwiększonym 3300m.
W 1931r. zakupiono licencje na moździerz firmy "Stockes - Brandt", był to warunek odstąpienia przez stronę francuską od roszczeń finansowych związanych z naruszeniem praw patentowych przy produkcji amunicji do moździerza wz. 18 w Polsce. Produkcję tego moździerza, jako wz. 31, rozpoczęło w 1932r. Stowarzyszenie Mechaników Polskich z Ameryki w Pruszkowie. W stosunku do poprzedniego typu (wz. 18) był on nieznacznie ulepszony. Do września 1939r. w tych zakładach wyprodukowano 900 sztuk tego typu moździerzy. W lipcu 1938r. znajdowało się na wyposażeniu wojska polskiego 899 moździerzy wz. 31, 595 - wz. 28 i 648 - wz.18.

typ długość lufy [mm]masa broni [kg]masa lufy [kg]masa dwójnogu [kg]masa podstawy [kg]prędkość początkowa [m/s]masa pocisku [kg]
wz.31126060,0020,0022,0018,00115*-2103,20**/6,50
wz.28126063,9021,0020,8022,1070-2103,40
wz.18115057,5022,0019,5016,00141,503,20
* wg innych danych 70 m/s
** wg innych danych 3,40 kg
Do strzelania z moździerza wz 18 używano pięciu ładunków miotających o numerach od 0 do IV. Z moździerza wz 31 strzelano siedmioma ładunkami miotającymi, o numerach od 0 do VI. Granatem ciężkim strzelano używając pięciu ładunków miotających o numerach od 0 do IV. Ładunek 0 umieszczony był w brzechwach, pozostałe, dodatkowe ładunki miotające, w kształcie płaskich woreczków, umieszczano między „skrzydełkami” brzechw. Ładunki numerowane były odwrotnie niż w artylerii, gdzie ładunek 0 był najsilniejszym ładunkiem.
Kąt ostrzału 81 mm moździerza wz. 31 w płaszczyźnie pionowej +45° +88 °

Szybkostrzelność praktyczna od 5 (granat ciężki) do 10 (granat zwykły) strzałów na minutę,
Czas lotu granatu zwykłego, zależnie od kąta strzału i ładunku miotającego, wynosił od 10s do 34s.
Granat ciężki posiadał rozkładające się po wylocie z lufy stateczniki
Promień skutecznego rażenia odłamków granatu zwykłego - 25m (maksymalnie do 150m), ciężkiego - 50m (maksymalnie do 200m).
Donośność [m]:
nr ładunkuwz 18wz 31 granat ciężki

0

470

470

190

I

830

970

420

II

1180

1450

670

III

1580

1880

920

IV

1890

2290

1170

V

2670

VI

3030


Obsługa działonu moździerzy składa się z:
-działonowego,
- celowniczego,
- ładowniczego,
- pomocniczego,
- 2 amunicyjnych,
- woźnicy biedki sprzętowej.
Ponadto dowódca kompanii karabinów maszynowych przydziela, zależnie od potrzeb, obsługę punktu amunicyjnego, z obsługi zapasowej kompanii karabinów maszynowych.



typkaliber [mm]masa broni [kg]prędkość początkowa [m/s]masa pocisku [kg]donośność[m]
wz.191676,00145,0080-1134,60200-1300
JD wz.191675,0048,001203,20160-1100

Zasady użycia:
Moździerze są przeznaczone głównie do następujących zadań:
- do zwalczania nieprzyjacielskich gniazd ciężkich karabinów maszynowych, broni towarzyszącej, dział piechoty za ochronami (fałdy terenowe, przeciwstoki wzgórz, mury domostw), stanowisk w głębokich okopach itp., zarówno wtedy gdy nieprzyjaciel jest w obronie, jak i w natarciu,
- do zwalczania gniazd ogniowych i oporów przeciwnika, także w terenach otwartych, jeżeli dla własnych działań stanowią one poważną przeszkodę, a zadania tego nie może w odpowiednim czasie wykonać inna broń,
- do wykonywania wyrw w przeszkodach (granatami ciężkimi).
W wyjątkowych wypadkach:
- do uzupełnienia w terenie ognia ciężkich karabinów maszynowych i do zamknięcia wyjść z jarów, mostów i innych cieśnin, przy stwierdzeniu bardzo dużych zgrupowań i stłoczeń nieprzyjacielskich sił żywych.
- do zadymiania, oświetlania i sygnalizowania przy użyciu pocisków specjalnych.
Sposób wykonania zadań zależy przede wszystkim od rodzaju celu oraz ilości rozporządzalnej amunicji.
Należy dążyć do zaskoczenia ogniowego, unikając w miarę możności wstrzeliwania się i zasypując nieprzyjaciela krótkimi a gwałtownymi nawałami ogniowymi.
Przygotowaniem do skutecznego zaskoczenia jest dobre i w porę przeprowadzane rozpoznanie celów i właściwa ocena odległości.
Przy wykonywaniu ognia należy przestrzegać pasów bezpieczeństwa dla własnych oddziałów
Dowódca pułku może, zwłaszcza w działaniach zaczepnych, nakazać skupienie plutonów broni towarzyszącej z innych batalionów temu, na którego przedpolu będzie duża ilość gniazd karabinów maszynowych (zwłaszcza umocnionych w terenie) lub gdy trzeba będzie zrobić wyrwę w przeszkodach z drutu kolczastego.

Skład plutonu broni towarzyszącej:
- dowódca plutonu,
- zastępca dowódcy,
- obserwator (z dalmierzem),
- dwa działony moździerzy,
- dwie biedki amunicyjne.
Prócz tego dowódca kompanii karabinów maszynowych żąda od odwodowych oddziałów strzeleckich (gdy położenie bojowe tego wymaga) pomocy w przenoszeniu amunicji. Ponadto dowódca kompanii karabinów maszynowych przydziela, zależnie od potrzeb, obsługę punktu amunicyjnego, z obsługi zapasowej kompanii karabinów maszynowych.

Dowódca plutonu broni towarzyszącej nawiązuje i utrzymuje łączność z:
- dowódcą kompanii karabinów maszynowych,
- swymi działonowymi,
- punktem amunicyjnym,
- wspieranymi oddziałami strzeleckimi.
Ze względu na niewielkie zwykle odległości między działonami moździerzy w walce dowódca plutonu ma możność ściągnięcia działonowych do siebie i zaznajomienia ich z zadaniem. Po umówieniu znaków i sygnałów dźwiękowych oraz głosowych może bezpośrednio dowodzić i kierować ogniem plutonu.
Łączność z dowódcami oddziałów strzeleckich, które pluton wspiera, nawiązuje się przed samą walką przez bezpośrednie obopólne zapoznanie się z zdaniami i sposobami wsparcia. W tych wypadkach dowódca plutonu broni towarzyszącej utrzymuje w czasie walki łączność przez osobistą obserwację wspieranej jednostki. Obserwuje sam i przez swojego obserwatora przedpole wspieranej jednostki, aby jak najszybciej reagować na widoczne potrzeby i na żądania wsparcia ogniowego wyrażone przez pociski wskaźnikowe z innych broni (np. granatników).
Często w natarciu zapewnienie ciągłości wsparcia ogniowego zależeć będzie od posiadania linii telefonicznej, której przydział powinien zapewnić dowódca batalionu (zazwyczaj na wniosek dowódcy kompanii karabinów maszynowych).

Działon moździerzy występuje w boju w ramach plutonu broni towarzyszącej lub samodzielnie. Działon moździerzy w ramach plutonu wykonuje zadania według rozkazu dowódcy plutonu, zwalczając wskazane cele swym ogniem oddzielnie lub wspólnie z drugim działonem.
Działon moździerzy z plutonu wydziela się:
- w trudnych warunkach terenowych (brak dogodnej obserwacji),
- gdy zachodzi potrzeba ognia stromotorowego w kilku punktach, a nie można wykonać tych zadań z jednego stanowiska.

Źródło:
"REGULAMIN PIECHOTY CZĘŚĆ III KOMPANIA KARABINÓW MASZYNOWYCH WALKA" 1937r.
"Artyleria polska 1914 - 1939" R. Łoś
"Podręcznik dowódcy plutonu strzeleckiego" Wydawnictwo MSW 1938r.
"Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914 - 1939" A. Konstankiewicz