Granatnik kal. 46mm wz. 36
artyleria
strona główna


Wojsko Polskie posiadało niewielką liczbę pochodących z pierwszej wojny światowej niemieckich granatników oraz garłacze karabinowe "V.B" do karabinów Berthier z przeznaczeniem dla wzmocnienia kompanii piechoty. Jednak broń ta z upływem czasu stawała się coraz bardziej przestarzała. Przystąpiono więc do opracowania własnych wzorów moździerzy o małym kalibrze. Pierwszy prototyp skonstruowano w 1927 r. w Centralnej Szkole Strzelniczej w Toruniu. Granatnik, skonstruowany jako garłacz, nie był udaną konstrukcją i dlatego w 1929 r. zaprzestano dalszych prób z nim. Prace w tym zakresie podjęto z kolei w Instytucie Badań Materiałowych Uzbrojenia, gdzie zadanie skonstruowanie nowej broni otrzymał ppłk Kick. Przeprowadzone tutaj prace doprowadziły do skonstruowania w kwietniu 1931 r. wartościowego prototypu moździerza. Skierowano go do prób, które wypadły pomyślnie.
Produkcję 400 sztuk, oznaczonych jako wz. 30, z terminem realizacji do lipca 1932 r. powierzono firmie "Perkun" w Warszawie.
Kontynuowano prace nad ulepszeniem moździerza. Doprowadziły one ostatecznie do opracowania wartościowego granatnika 46 mm wz. 35, a później wz. 36. Prototyp granatnika wykonała Państwowa Fabryka Karabinów w Warszawie. Seryjną jego produkcję rozpoczęła, po ukończeniu prób w Centrum Badań Balistycznych w Zielonce, firma Fitzner, Gamper, Zieleniewski w Krakowie, która do lipca 1937 r. miała wykonać 850 granatników wz. 36, a w 1938 r. przewidywano wyprodukowanie 1500 sztuk. Produkcja ta umożliwiła wyposażenie każdej kompanii piechoty w sekcję granatników 46 mm (3 sztuki), lub po 1 granatniku w każdym z 3 plutonów. Granatniki 46 mm wz. 36 były udaną konstrukcją, a zakupem licencji na jego produkcję interesowało się kilka państw. Granatnik 46 mm wz. 36 był bronią towarzyszącą piechocie działającej w linii ognia. Charakteryzował się stromym torem pozwalającym strzelać ponad głowami i z ukrycia. Mając mały ciężar był łatwy do przenoszenia jednocześnie prosty w obsłudze i pozwalał natychmiast po zajęciu stanowiska bojowego oddawać strzał.
Na wyposażeniu wojska polskiego w sierpniu 1938r. znajdowały się 3.453 granatniki wz. 36 i 397 granatniki wz. 30.


Ciężar 46 mm granatnika: 8kg,  (33kB)
donośność: od 100 do 800 m, 
czas lotu granatu na odległość:
100m - 4,25s
400m - 9,5s
800m - 14s
szybkostrzelność: 15 strzałów na minutę,
ciężar pocisku: 0,76 kg, 
prędkość początkowa: 35 - 95 m/s.
Promień rażenia odłamków: ok 5m, do 15m działanie granatu ma charakter oberzwładniający. Największe odłamki moga razić na odległość do 100m, szczególnie na boki w w przód. Pas bezpieczeństwa, przy strzelaniu na odległość 500m, wynosi 100m.
Koszt jednego granatnika wynosił 1.032 zł.


Zasady użycia granatnika:

Granatniki wprowadza się do działania, gdy wsparcie innych broni jest niewystarczające lub nie da się wykonać.
Głównym zadaniem granatników jest:
- zwalczanie gniazd (szczególnie broni maszynowej), na rozkaz, a niekiedy z własnej inicjatywy krótkimi lecz silnymi nawałami,
- przygotowanie wsparcia i osłona szturmu przez nagłe i silne ostrzelanie poszczególnych gniazd oporu
- wsparcie małych zespołów piechoty (drużyna, pluton) w walce wewnątrz ugrupowania nieprzyjaciela, gdzie zazwyczaj działają pojedynczo.
Skupienie ognia granatników w czasie i miejscu o decydującym znaczeniu taktycznym, a więc wywieranie decydującego wpływu na walkę oddziału, wymaga utrzymania sekcji granatników w całości. Sekcja granatników działająca w całości ma możność wykonania zadań ogniowych przez jednoczesne ostrzelanie 2 - 3 różnych celów lub kolejne ześrodkowanie ognia o znacznym natężeniu. Kolejne ześrodkowanie stosuje się do celów odległych (ze względu na rozrzut broni) i do karabinów maszynowych strzelających z ukrycia (dla zwiększenia prawdopodobieństwa trafienia).
Dowódca sekcji, w ramach zadań otrzymanych od swego dowódcy, kieruje ogniem sekcji, mając dużą swobodę i inicjatywę w doborze i kolejności zwalczania celów. Sekcja granatników zasadniczo powinna się znajdować w pobliżu dowódcy. Po otrzymaniu zadań ogniowych dowódca sekcji wyszukuje najdogodniejsze stanowiska, utrzymując stale łączność z dowódcą kompanii lub dowódcą, do którego został przydzielony.
W każdym położeniu należy dążyć do zaskoczenia nieprzyjaciela ogniem. Osiąga się to najłatwiej przy pomocy krótkiego napadu ogniowego z ukrycia, gdzie się przygotowuje broń do nagłego i niespodziewanego rozpoczęcia ognia.
Po ustaleniu danych strzelania i przygotowaniu stanowiska ustawia się na nim skrycie granatniki i zaczyna się ogień. Zniszczenie celu, nawet punktowego, wymaga na ogół dużego zużycia amunicji. Zazwyczaj trzeba się zadowolić obezwładnieniem celu, tj. przeszkodzeniem nieprzyjacielowi w działaniach lub utrudnieniem mu wykonania zadania. Będzie to zasadą przy strzelaniu do miejsc w terenie, w których cele odkryto, lub gdy się ich obecność przypuszcza.
Sekcja granatników jest bronią dowódcy kompanii. Do niego tez zasadniczo należy określanie zadań ogniowych sekcji, której będzie mógł używać w całości albo przydzielać częściowo dowódcom plutonów, stosownie do przewidywanych zadań.
W wypadku przydzielenia granatników pojedynczo do drużyn lub plutonów dowódca jednostki strzeleckiej, której granatniki zostały podporządkowane, wyznacza im zadania ogniowe, kierując się zasadą, że ogień ich stosuje się przeciw celom, których nie może skutecznie zwalczyć inna broń piechoty.
Zadanie ogniowe polega na:
- wyznaczaniu celów do zwalczania,
- regulowaniu ich współdziałania z inną bronią piechoty (podział celów),
- regulowaniu zużycia amunicji i jej uzupełniania, wyznaczaniu chwili rozpoczęcia ognia.
- Skuteczność strzelania zależy od:
- dokładnego doboru danych strzelania,
- jasnego i krótkiego rozkazodawstwa,
- wykonywania ognia w porą,
- jak największej sprawności obsługi w szybkim i dokładnym wykonywaniu poszczególnych czynności.
Na stanowisku otwartym:
granatnikowy prowadzi strzelanie stosując się do otrzymanego zadania ogniowego. Jeżeli takiego zadania nie otrzymał, a położenie wymaga rozpoczęcia ognia, zaczyna ogień z własnej inicjatywy, zwłaszcza jeżeli porozumienie się z dowódcą jest w tej chwili trudne.
- celowniczy leży za granatnikiem i sam wykonuje wszystkie czynności związane z nastawieniem granatnika i daniem strzału,
- amunicyjni zajmują miejsce ukryte z boku lub z tyłu, w odległości zależnej od terenu i zapewniającej sprawne donoszenie amunicji.
Przy strzelaniu ze stanowiska zakrytego można czynności strzelania podzielić między celowniczego i amunicyjnego. Celowniczy leży wtedy za granatnikiem, celuje i odpala, amunicyjny zaś klęczy lub leży z prawej strony i ładuje granatnik. W razie konieczności prowadzenia szybkiego ognia obsługuje granatnik cała obsługa.
Jeżeli zadanie wykonuje sekcja, wówczas dowódca sekcji rozdziela cele dla poszczególnych granatników, a przy stosowaniu ześrodkowania prowadzi strzelanie całością.
Celowanie polega na nadaniu lufie kierunku i podniesienia oraz nastawieniu odległości.
Ze stanowisk otwartych celuje się bezpośrednio do celu, a ze stanowisk zakrytych - przy pomocy celów pomocniczych (kołków przed stanowiskiem).
Kierunek nadaje się przez skierowanie granatnika przy pomocy szczerbiny ramienia celownika i muszki na cel właściwy lub pomocniczy.
Granatnik strzela przy stałym kącie podniesienia, który się uzyskuje przez zgranie poziomnicy i nastawienie pierścienia nastawczego na daną podziałkę. Zgranie poziomnicy uskutecznia celowniczy jednocześnie z nadaniem kierunku.
a) Przy strzelaniu bezpośrednim ze stanowiska otwartego:
Celowniczy na rozkaz dowódcy sekcji (granatnikowego) "Cel..." ustawia granatnik z grubsza w kierunku, wysuwa ramię celownika celując przez wycięcie (szczerbinę) i muszkę na cel, wbudowuje granatnik, posługując się łopatką (czekanem), wcelowuje dokładnie przesuwając nóżki, zgrywa poziomnicę i skierowuje dokładnie granatnik na cel; stopę w razie potrzeby dobija trzonkiem łopatki. W razie zmiany celu lub konieczności przeprowadzenia większej poprawki na kierunek należy stopę granatnika wyjąć z ziemi i granatnik powtórnie wbudować. Drobne poprawki kierunku uskutecznia się przez małe przesunięcia nóżek oraz przez podbicie ziemią stopy granatnika przy pomocy trzonka łopatki (czekana).
b) Przy strzelaniu z ukrycia.
Przy strzelaniu z ukrycia granatnikowy samorzutnie lub na rozkaz dowódcy sekcji "Cel... wytycz" wytycza kierunek celu conajmniej dwoma kołkami. W tym celu podsuwa się do miejsca, skąd widzi cel, wbija kołek pionowo, tak aby się znalazł mniej więcej na linii miejsca obranego na stanowisko broni i celu po czym odsuwa się do tylu o parę kroków od pierwszego kołka i wbija drugi kołek na linii pierwszy kołek - cel, tak żeby kotki i cel znalazły się na jednej linii. Po takim ustawieniu kołków granatników odsuwa się nieco w tył i sprawdza wytyczenie. Po wytyczeniu celowniczy postępuje jak przy celowaniu bezpośrednim, celując na prawy czy też lewy skraj kołków.



Źródło: "Artyleria polska 1914 - 1939" R. Łoś
"Podręcznik dowódcy plutonu strzeleckiego" Wydawnictwo MSW 1938r.
"Instrukcja strzelacka cz. VI granatnik" 1938r.