strona główna

* projekt/prototyp

Sprzęt artyleryjski, jakim dysponowało Wojsko Polskie był głównie pochodzenia francuskiego, z zakupów i licencyjnej produkcji w kraju. Część uzbrojenia było konstrukcji czechosłowackiej, w większości produkowanej na licencji przez krajowe zakłady zbrojeniowe. 
W 1939 r. wojsko polskie dysponowało następującą liczbą dział artyleryjskich:
- armaty 75 mm wz. 97 - 1374,
- armaty 75 mm wz. 02/26 - 466,
- haubice 100 mm wz. 14/19 - 900,
- armaty 105 mm wz. 13 i 29 - 254,
- armaty 120 mm wz. 98/31 - 43,
- haubice 155 mm wz. 17 - 341,
- moździerze 220 mm wz. 28/32 - 27,
- armaty 65 mm (górskie) - 24.
Łącznie dysponowano 3429 działami i moździerzami, z części z nich utworzono rezerwę, a z pozostałych, w wyniku mobilizacyjnych sformowano;
30 dywizjonów artylerii ciężkiej, dla 30 dywizji czynnych o numeracji od 1 do 30. Miały one po 1 baterii armat 105mm i 1 baterii haubic 155mm, baterie były 3 - działowe.
Z jednostek artylerii ciężkiej pozadywizyjnej utworzono:
- 4 samodzielne dywizjony artylerii ciężkiej haubic 155mm
- 3 samodzielne dywizjony artylerii ciężkiej armat 120 mm
- 8 pułków artylerii ciężkiej dwudywizjonowych.
- 3 dywizjony artyleri najcięższej 220mm,
W wyniku mobilizacji łącznie utworzono 53 dywizjony artylerii ciężkiej, liczące 129 baterii z 456działami, oraz 3 dan z 18 moździerzami.
W artylerii lekkiej utworzono 39 pułków. Każdy z pułków był 3-dywizjonowy, 9-bateryjny. Zmobilizowane pułki artylerii lekkiej  miały 1404 armat i haubic.
12 samodzielnych dywizjonów artylerii lekkiej miało łącznie 144 działa 75 mm, a dwa dywizjony były uzbrojone w 24 haubice 100mm. 2 dal motorowe miał 12 dział 75 mm i 4 haubice 100mm, w sumie było 184 dział, oraz 11dak posiadało 148 armat wz. 02/26. Ponadto 90 pułków piechoty miało po plutonie armat 75mm wz. 02/26 (po 2 działa), razem 180 dział.
Oprócz artylerii polowej istniała artyleria forteczna, na którą się składały dwudziałowe plutony armat 75mm wz. 02/26, 26 plutonów miały łącznie 52 armat.
Razem artyleria polowa dysponowała 1968 działami.
Dla brygad górskich zorganizowano trzy baterie czterodziałowe wykorzystując działa 65mm z pierwszej wojny światowej.
1 września 1939 r. artyleria przeciwlotnicza dysponowała następującą liczbą armat:
- armat plot 75 mm wz. 1897 i 1914/1917 - 94 szt.
- armat plot 75 mm wz. 22/24 - 14 szt.
- armat plot 75 mm wz. 36 i 37 - 52 szt.
- armat plot 40 mm Boforsa - 350 szt.
Ogółem dział przeciwlotniczych różnych typów mieliśmy - 510 szt. Działa 40mm były rozdysponowane w sposób następujący: dywizje piechoty i Warszawska brygada pancerno - motorowa; baterie czterodziałowe, brygady kawalerii i 10 Brygada kawalerii zmotoryzowanej; baterie dwudziałowe; Razem 148 dział.
OPL kraju, OPL wybrzeża, ośrodki zapasowe artylerii plot.,  razem 202 działa.
Łączna liczba dział 40 mm rozdzielonych według powyższego wynosiła 350 sztuk.
Działa produkcji polskiej 75mm plot wz. 36 i 37 St. były rozdzielone następująco:
- 11 daplot zmotoryzowany - 12 dział,
- 156 i 157 baterie zmotoryzowane - 8 dział,
- 101, 102, 103 baterie półstałe - 12 dział,
- 9 daplot - 4 działa,
- 9 bateria (zmotoryzowana) - 4 działa

- ośrodki zapasowe artylerii przeciwlotniczej nr 1 i 2 - 8 dział,
- baterie improwizowane "F" - Stalowa Wola - 4 działa,
Razem 52 działa.
Podział armat francuskich 75 mm wz. 1897 był następujący:
- do OPL stolicy; 42 działa,
- do OPL Krakowa 16 dział, 
- do OPL Łodzi - 12 dział;
- 111 daplot (Dęblin) - 12 dział;
- daplot samochodowy - 12 dział.
Łącznie dział tego wzoru według powyższego podziału było 94. Ponadto należy wymienić 14 francuskich armat 75mm wz. 22/24 znajdujących się w 1 i 2 morskich daplot.
510 dział przeciwlotniczych, jakimi dysponowaliśmy, przy słabym lotnictwie nie mogło sprostać zadaniom, jakie stały przed obroną przeciwlotniczą w nierównej walce z silnym nieprzyjacielem. W wojnie obronnej prawie bezużyteczne okazały się przestarzałe działa francuskie wz. 1897.


Możliwości przemysłu krajowego, produkującego działa w szóstym miesiącu wojny (po wprowadzeniu 1 kwietnia 1939r. pogotowia) przedstawiały się następująco;
- armata ppanc 37 mm rocznie 996 sztuk, miesięcznie 83 sztuki;
- armata plot 40 mm rocznie 208 sztuk, miesięcznie 17 sztuk;
- armata plot 75 mm rocznie 96 sztuk, miesięcznie 8 sztuk;
- haubica 100 mm rocznie 480 sztuk, miesięcznie 40 sztuk;
- armata 105 mm rocznie 48 sztuk, miesięcznie 4 sztuki;
- armata 155 mm rocznie 72 sztuki, miesięcznie 6 sztuk.
Przemysł zbrojeniowy w czasie pokoju nie pracował na pełnych obrotach, a tylko w około 50%, więc rozwinięcie tej produkcji w szóstym miesiącu wojny byłoby równoznaczne z możliwością wykorzystania w nim w pełni istniejących mocy produkcyjnych. Przyjmując, że w szóstym miesiącu wojny przemysł artyleryjski wyprodukowałby miesięcznie 150 dział, to w okresie pogotowia, jego produkcja mogła wynosić około 80 dział miesięcznie nie licząc moździerzy. Te możliwości produkcyjne były niewystarczające do pokrycia potrzeb wyposażenia artylerii w czasie wojny (nowe formacje, straty i zużycie sprzętu).


Praktyczna szybkostrzelność dział w normalnych warunkach, przy prowadzeniu ognia długotrwałego (kilkadziesiąt minut, kilka godzin) dla poszczególnych kalibrów dział wynosiła:
75mm: 2 strz./min.,
105mm: 1 strz./min.,
155mm: 3/4 strz./min.,
W czasie strzelań szybkich, do 2 minut wynosiła:
75mm: 10-12 strz./min.,
105mm: 8 strz./min.,
155mm: 3 strz./min.,
Strzelając amunicją o zmniejszonym ładunku miotającym, szybkostrzelnoć praktyczna była większa i tak np. armata kal. 75mm mogła strzelać dwukrotnie szybciej.

W czerwcu 1939r. stan amunicji artyleryjskiej przedstawiał się następująco:

kaliber działa liczba pocisków na działo liczba jednostek ognia
75mm wz. 97 i 02/26
100mm wz. 14/19
105mm wz. 13 i 29
120mm wz. 1878/09/31
155mm wz. 1917
220mm wz. 28/32
1376
1122
845
1700
844
85
23
28
21
42
35
9

Efektywność granatów przy kacie uderzenia ok. 25 - 300

Kaliber 
[mm]
Głębokość wnikania 
[m]
Zasięg rażenia największych 
odłamków [m]
Średnica/głębokość 
leju [m]
75
100/105
120
155
220
1,0
1,2-1,4
-
1,6
2,0
50
150
250
500
-
1,0/0,5
2,0/0,7
2,5/0,9
3,5/1,5
6,0/1,7