Armata przeciwlotnicza kal. 75mm wz. 36
artyleria
strona główna


Szybki rozwój lotnictwa w końcu lat dwudziestych spowodowały, że wzrosło zainteresowanie wojska w konstrukcji przeciwlotniczych dział i karabinów maszynowych. Początkowo uważano, że może uda się skonstruować uniwersalne działo zwalczające skutecznie cele naziemne i powietrzne. Prace badawcze były prowadzone w firmie Schneider oraz w Starachowicach. Jednak okazało się, że konstrukcja takiego działa jest bardzo trudna i ostatecznie z tego przedsięwzięcia zrezygnowano. Na podkreślenie zasługuje fakt, że oficerowie artylerii przeciwlotniczej trafnie ocenili sytuację w tym zakresie. Opowiadali się za konstrukcją oddzielnego typu działa przeciwlotniczego i w nim widzieli przyszłość skutecznego zwalczania lotnictwa. Rozmowy ze znanymi firmami zbrojeniowymi celem nabycia odpowiednich dział nie odniosły skutku, a ich koszt, długi okres od zamówienia do dostawy, a nawet zakaz rządów dotyczący dostarczania Polsce takiego sprzętu spowodowały, że postanowiono samodzielnie opracować odpowiednie działo.
Autorem projektu 75 mm armaty przeciwlotniczej był mjr inż. Szymański z Instytutu Techniki i Uzbrojenia, z którym współpracował inż. Stetkiewicz ze Starachowickich Zakładów Górniczych. Opracowany w 1933 r. projekt (75 mm armata przeciwlotnicza wz. 34 St.) posłużył do wyprodukowania dwóch dział prototypowych. Działo to osiągało donośność 14,5 km, a maksymalny pułap 9,5 km, przy prędkości początkowej pocisku 800m/s. Podczas strzelania platforma tworzyła pomost dla obsługi, a koła były zawieszone. Działo było przystosowane do strzelania z aparatem centralnym syst. PZO - Lev. W marszu działo stanowiło przyczepę czterokołowy mogącą poruszać się z prędkością do 35 km/h.
W sprawozdaniu z 26 czerwca 1936 r.. podsumowującym dotychczasowe badania nad działami, stwierdzono: "Komisja uważa że 75mm armata plot. wyrób starachowickich zakładów, po usunięciu wad może być doprowadzona do stanu, w którym uczyni zadość wymaganiom niezawodności działania, trwałości sprzętu oraz wygody użycia".
Działa 75 mm skonstruowano w dwóch typach: 75mm armata przeciwlotnicza wz. 36, oraz jej odmiana półstała wz. 37. Armata wz. 36 miała własną trakcję mechaniczną w postaci ciągnika kołowego 342 produkcji PZlnż. Armata wz. 37 różniła się od poprzedniej tym. że nie miała własnej trakcji, jednak mogła być przewożona lub przesuwana za pomocą ciągników.
Armata przeciwlotnicza 75mm wz. 36 była nowoczesną konstrukcją nie ustępującą zagranicznym.
Dla OPL wojska planowano sformować 60 baterii po 3 działa (180 szt.), a dla OPL kraju; 70 baterii po 4 działa (280 dział).
Według przewidywań Departamentu Uzbrojenia. zawartych w referacie z 10 maja 1935 r., w sprawie tej armaty, ustalono, że pierwsz bateria tych dział miała być  wyprodukowana do 1 maja 1938r., a następnie już w każdym miesiącu miano wyprodukować po jednej baterii, aby do stycznia 1939 r. artyleria przeciwlotnicza otrzymała 36 dział. Przypuszczalny koszt jednej armaty miał wynieść 220 tys. zł, a przyrządu centralnego 300 tys. zł. (w trakcie produkcji cena dział spadała i wyniosła 135 tys. zł., a jeden nabój - 90 zł.) Do wybuchu wojny faktycznie otrzymano 52 działa.


Dane taktyczno - techniczne:

Kaliber; 75 mm,
Długość lufy; 50 kalibrów;
Ciężar na stanowisku ogniowym; 3600 - 3700 kg;
Donośność maksymalna; w poziomie 14.500m, w pionie 9500 - 11.300m;
Kąt ostrzału; w płaszczyźnie poziomej 360° , w pionowej - 5° + 85°.
Z armaty można było oddać 20 - 25 strzałów na minutę.
Prędkość początkowa pocisku: 800 - 950 m/s.
Ciężar pocisku; 5,7 - 6,5 kg.
Podwozie kołowe lub półstałe, dwukołowe.

Źródło: "Artyleria polska 1914 - 1939: R. Łoś