Armata polowa wz. 1897 kal. 75mm
artyleria
strona główna


Po zakończeniu I wojny światowej przybyła do Polski armia pod dowództwem generała Hallera miała na swym stanie 75mm armaty wz 1897. W latach dwudziestych na mocy porozumienia polsko - francuskiego o pomocy wojskowej otrzymano pewną liczbę tych armat. W 1924 r. zakupiono 300 armat, a dalsze 108 sztuk uzyskano z Rumunii w drodze wymiany za 3-calowe armaty wz. 1902 pochodzące z zapasów armii rosyjskiej. Stan ilościowy armat wz. 1897 w 1939 r. wynosił 1374 sztuki. Zapas amunicji do wszystkich posiadanych armat kalibru 75 mm wynosił 2 250 000 sztuk, co stanowiło 23 jednostki ognia (jednostka ognia jest to ilość amunicji przypadająca na egzemplarz broni, stanowiąca jednostkę kalkulacyjną w planowaniu zaopatrzenia w amunicję, przy uwzględnieniu rodzaju działań bojowych).
Polski przemysł nie produkował armat wz. 1897. W 1937 r. niewielką liczbę armat wz. 1897 przystosowano do trakcji motorowej. Polegało to na zastosowaniu w miejsce kół drewnianych kół metalowych zaopatrzonych w niskociśnieniowe opony typu DS firmy Michelin. W wyniku przeróbki masa armaty wzrosła o około 370 kg. Zmodernizowane w ten sposób armaty wz. 1897 były holowane przez ciągnik artyleryjski C7P lub samochód półgąsienicowy PZlnż. wz. 34 produkcji i konstrukcji polskiej. Armaty te były w wyposażeniu 1 pułku artylerii motorowej.
Warto wspomnieć o pracach nad konstrukcją polskiej armaty kalibru 75 mm. Pierwszy projekt powstał w 1930 r. w Zakładach Starachowickich i obejmował dwa typy armat: o łożu jedno- i dwuogonowym. W 1933 r. wykonano dwa prototypy, które oznaczono jako wz. 31 ST. Po wykonaniu próbnych strzelań, które trwały do końca roku ustalono poprawki, jakie należało wnieść w konstrukcji: między innymi obniżenie sylwetki armaty poprzez przesunięcie tarczy do przodu i obcięcie jej górnej części oraz cofnięcie lufy do tyłu. W 1937r. dokonano prób z poprawionymi egzemplarzami, które oznaczono jako wz. 38 ST. W trakcie wszechstronnych prób poligonowych stwierdzono dobrą celność armat, mały rozrzut i dobrą stateczność w czasie marszu. Jednocześnie stwierdzono, że należy wzmocnić łoże górne, lemiesze i rygle ogonów łoża dolnego oraz poprawić konstrukcję zawieszenia celownika. Działo to miało znacznie lepsze parametry balistyczne od armaty wz 1897 (np. zasięg).
W dwudziestoleciu międzywojennym 75 mm armata wz. 1897 znajdowała się na stanie pułków artylerii lekkiej. Artyleria lekka Wojska Polskiego sformowana była w pułki należące organicznie do poszczególnych dywizji piechoty. Na początku 1936 r. było 30 pułków artylerii lekkiej. Nosiły one numerację poszczególnych dywizji piechoty od 1 do 30, szkolny pal z Centrum Wyszkolenia Artylerii w Toruniu w składzie 5 baterii armat i 2 baterii haubic oraz 32 pal w składzie 3 baterii armat, który podlegał Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie.
W 1939r na wojnę wyruszyło 39 pal, 14 dal, 11 dak i 2 dam.
Pułk artylerii lekkiej dzielił się na trzy dywizjony. Dywizjon tworzyły trzy baterie czterodziałonowe i kolumna amunicyjna.


OPIS TECHNICZNY

Armata wz. 1897 była działem o płaskim torze strzału. Największa donośność wynosiła 11 200 metrów, a dopuszczalna szybkostrzelność = 12 strz./min.
L u f a składała się z rury rdzeniowej, obsady i płaszcza. Przewód lufy dzielił się na część nagwintowaną i komorę ładunkową. Część nagwintowana miała 24 gwinty prawoskrętne o stałym skoku i pochyleniu 7°.
Z a m e k typu śrubowo-mimośrodowego składał się z trzonu z dźwignią i rękojeścią, przyrządu kurkowego, bezpiecznika, zapadki i wyrzutnika. Trzon zamka miał kształt walca, na którym znajdowało się siedem nitek gwintu, przewód do iglicy, wycięcie ładownicze, rowek okólny, w wyżłobieniu którego znajdowała się pochylnia wyrzucająca, przewód gazów prochowych (bezpieczeństwa) i gniazdo główki rygla zawory.
Kołyska wykonana była z bloku stalowego z dwoma cylindrami dla oporopowrotnika.
Oporopowrotnik olejowo-powietrzny do hamowania odrzutu i dosyłania lufy po strzale w pierwotne położenie. Największy dopuszczalny odrzut lufy wynosił 125 cm.
Łoże trójścienne wykonane było z blach stalowych i połączone nitami oraz poprzecznymi sponami.
Oś kół, wydrążona na całej długości i zamknięta wkrętkami. Koło drewniane, okute stalową obręczą, składało się z czternastu szprych. Usadowienie działa odbywało się poprzez zatoczenie działa na klocki hamulcowe opuszczone w skrajne dolne położenie.
Do ochrony obsługi przed pociskami służyła tarczaochronna wykonana z blachy pancernej o grubości 8 mm.
Do wycelowania działa służył mechanizm kierunkowy, mechanizm podniesienia i przyrząd celowniczy.
Jaszcz do transportu amunicji składał się z dwóch skrzyń nabojowych, skrzynie nabojowe były wykonane z blachy stalowej i miały cztery przegrody z 73 gniazdami do nabojów.
Rozrzut: na odległość ok. 2% donośności, szerokość ok. 1/10 rozrzutu na odległość. Pole rozrzutu miało kształt elipsy, przy strzelaniu na np. odległość 5000m jego wymiary to ok. 100m na 10m. Większość pocisków padała w okolicy środka pola.

AMUNICJA
Naboje do 75 mm armaty wz. 1897 były nabojami zespolonymi. Używano następujących rodzajów pocisków: granaty (w tym przeciwpancerne), szrapnele, pociski dymne, pociski wskaźnikowe - do wstrzeliwania się, pociski zapalające i smugowe - do strzelań przeciwlotniczych.
Stosowano dwa rodzaje ładunków miotających: ładunek normalny i ładunek zmniejszony.

DANE TAKTYCZNO-TECZNICZNE 75 mm ARMATY wz. 1897.
Długość lufy ..................................................................... 2721 mm (ok. 36 kal.)
Długość części nagwintowanej lufy ............. ........................................ 2229 mm
Ilość gwintów ................................................................................................... 24
Głębokość bruzd ...................................................................................... 0,5 mm
Skok gwintu ................................................................................7° prawoskrętny
Długość działa w położeniu marszowym .................................................. 8,40 m
Długość działa w położeniu bojowym ...................................................... 4,50 m
Szerokość działa ..:..................................................................................... 1,82 m
Skrętność działa ...................................................................................... 10,70 m
Średnica kół ....................................................:......................................... 1,33 m
Długość osi kół .......................................................................................... 1,81 m
Pole ostrzału poziome .................................................................... 104 tysięczne
Pole ostrzału pionowe .................................................................... -11 ° do +18°
Wysokość linii ognia ................................................................................. 0,93 m
Największa donośność .......................................................................... 11 200 m
Dane techniczne przodka wz. 1910 i w nawiasach wz. 1897.
Długość przodka z dyszlem ........................................................ 4,35 m (4,27 m)
Długość dyszla ........................................................................... 3,15 m (3,11 m)
Pojemność skrzyni nabojowej ........................................ 40 nabojów (24 naboje)
Dane techniczne jaszcza wz. 1910 i w nawiasach wz. 1897
Długość jaszcza z przodkiem bez dyszla ................................... 3,70 m (3,85 m)
Długość jaszcza z przodkiem z dyszlem .................................... 6,54 m (6,63 m)
Długość jaszcza bez przodka .......................................................... 2,61 (2,49 m)
Pojemność skrzyni nabojowej ................................................. 100 nab. (72 nab.)
Masy działa z przodkami i jaszczami wz. 1910 i w nawiasach wz. 1897
Działo w położeniu bojowym ................................................................. 1190 kg
Działo w położeniu marszowym ............................................................. 1938 kg
Przodek z dyszlem bez amunicji ................................................ 385 kg (480 kg)
Przodek z dyszlem z amunicj? ................................................... 820 kg (750 kg)
Jaszcz w położeniu bojowym ................................................. 1545 kg (1220 kg)
Jaszcz w położeniu marszowym ................ ............................. 2365 kg (1995kg)
Koło ............................................................................................. 81,3 kg (81 kg)
Dyszel .......................................................................................................... 22 kg
Lufa z zamkiem ......................................................................................... 461 kg
Trakcja .......................................................................................... konna (6 koni)
Obsługa ..............................................................................................................6
Szybkostrzelność
czas strzelania:2' 5' 15'1h 3h 24h
szybkostrzelność strz/min 12* 8 42 2
zużycie amunicji 24 40 60120 360 1000
*24 przy strzelaniu ładunkiem zmniejszonym)

    Amunicja:
  • szrapnel wz. 1897: ciężar 7,25kg z zapalnikiem, materiał miotający: 0,69kg, materiał wybuchowy: 0,11kg (proch czarny), prędkość początkowa 535m/s
  • granat stalowy wz. 1915: ciężar 5,225kg bez zapalnika, materiał miotający: 0,60kg (ładunek miotający zmniejszony 0,25kg), materiał wybuchowy: 0,80kg, prędkość początkowa 550m/s (ładunek miotający zmniejszony, prędkość początkowa 344m/s)
  • granat stalowy wz. 1917: ciężar 5,97kg bez zapalnika, materiał miotający: 0,69kg, materiał wybuchowy: 0,66kg, prędkość początkowa 575m/s
  • granat wz. 1918: ciężar 6, 375kg bez zapalnika, materiał miotający: 0,675kg, materiał wybuchowy: 0,435kg, prędkość początkowa 555m/s
  • granat półpancerny ALR/2: ciężar 7,98kg z zapalnikiem, materiał miotający: 0,665kg, materiał wybuchowy: 0,435kg,prędkość początkowa 505m/s
  • granat pancerny wz. 1910: ciężar 6,4kg z zapalnikiem (stosowany we francuskiej marynarce wojennej, w Polsce jako ppanc.), materiał miotający: 0,70kg, materiał wybuchowy: 0,09kg,prędkość początkowa 570m/s
  • posick wskaźnikowy wz. 15/35: ciężar 7,3kg z zapalnikiem, materiał miotający: 0,60kg, materiał wybuchowy: 0,45 - 0,50kg
  • pocisk smugowy wz. 1913: ciężar 7,625kg z zapalnikiem,

Działon liczył sześciu kanonierów pod dowództwem działonowego:
celowniczy (nr 1) nadaje kąty położenia i odchylenia, celuje i ustala odchylenia
ładowniczy (nr 2) ładuje działo
zamkowy (nr 3) ustawia celownik, otwiera i zamyka zamek, odpala działo
nastawniczy (nr 4) odtyka zapalniki o podwójnym działaniu (rozpryskowo - uderzeniowym) lub podaje wyręczycielom zapalniki uderzeniowe, podaje naboje ładowniczemu
wyręczyciele (nr 5 i nr 6) odkapturzają zapalniki, przy strzelaniu rozpryskowym wstawiają naboje do gniazd nastawnicy, przy strzelaniu uderzeniowym podają naboje nastawniczemu, wkręcają zapalniki w oko granatu.



Źródło:
TBiU 75mm armata wz. 1897, K. Szczegłow
"Artyleria polska 1914 - 1939: R. Łoś"
"Regulamin artylerii polowej armata 75mm wz 1897 cz. I działoczyny" 1921r.
"Tymczasowa instrukcja strzelania artylerji" 1931r.
"Regulamin artylerji polowej armata 75mm wz 1897 cz. II Atlas" 1922r.